Braziliyanın Milli Telekommunikasiya Agentliyi (“Anatel”) ölkədəki 263 milyon mobil abunəçinin hamısının canlı üz tanıma yoxlamasından keçməsini nəzərdə tutan məcburi biometrik qeydiyyat qaydasını təsdiqləyib.
E-huquq.az xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, yeni qaydaya əsasən, Braziliyada fəaliyyət göstərən bütün mobil rabitə operatorları, şirkətin böyüklüyündən asılı olmayaraq, abunəçilərin qeydiyyatı və yenidən qeydiyyatı proseslərinə üz tanıma və canlılıq yoxlaması sistemlərini inteqrasiya etməli olacaqlar.
Üz doğrulaması beynəlxalq canlılıq aşkarlama standartı olan ISO/IEC 30107-3-ün ikinci səviyyəsinin tələblərinə uyğun həyata keçirilməlidir. Bu isə sistemlərin yalnız adi fotoşəkillə deyil, həm də realistik üçölçülü maskalar, yüksək keyfiyyətli çap olunmuş şəkillər və yüksək dəqiqlikli video görüntülər vasitəsilə həyata keçirilən saxtakarlıq cəhdlərinə qarşı davamlı olmasını tələb edir.
Bundan əlavə, biometrik müqayisə üçün istifadə olunan xüsusi məlumat bazaları da eyni səviyyəli canlılıq yoxlamalarından keçməlidir. Hər bir doğrulama əməliyyatı zamanı tarix və saatı, şəxsin biometrik məlumat bazası ilə uyğunluğunu, eləcə də prosesi həyata keçirən identifikasiya xidmətinin təchizatçısını əks etdirən yoxlanıla bilən qeyd yaradılacaq.
Məcburi tətbiqin vaxt cədvəli açıqlanıb
“Anatel”in müəyyən etdiyi qrafikə əsasən, 2027-ci ilin sentyabrından etibarən bütün yeni öncədən ödənişli mobil xətlərin aktivləşdirilməsi üçün üz biometrik yoxlaması tələb olunacaq.
31 dekabr 2027-ci il tarixinədək yeni fakturalı mobil xətlərin aktivləşdirilməsi zamanı da eyni tələb qüvvəyə minəcək.
31 dekabr 2028-ci ilədək isə operatorlar biometrik yoxlamadan keçməmiş bütün mövcud abunəçilərin qeydiyyat məlumatlarını yeniləməli olacaqlar.
2029-cu ilin yanvarından etibarən üz doğrulamasını tamamlamayan istifadəçilərin mobil xətləri əvvəlcə dayandırılacaq, daha sonra isə ləğv ediləcək.
Qaydalara əsasən, operatorlar biometrik yoxlamanı tamamlaya bilməyən abunəçilər üçün alternativ prosedurlar da hazırlamalıdırlar. Lakin şəxsi məlumatlarının qorunması səbəbindən üz tanıma yoxlamasından imtina edən istifadəçilər üçün ayrıca istisna nəzərdə tutulmayıb. Belə şəxslərin mobil xətlərinin dayandırılması gözlənilir.
“Anatel” mobil rabitədə dələduzluqla mübarizə aparmağı hədəfləyir
Yeni tənzimləmə Braziliyada uzun müddətdir davam edən mobil rabitə sahəsindəki dələduzluq hallarına qarşı mübarizə çərçivəsində təsdiqlənib.
Əsas problemlərdən biri cinayətkarların mobil operatorları aldadaraq qurbanın telefon nömrəsini öz nəzarətlərində olan başqa SIM-karta köçürməsinə imkan verən SIM dəyişdirmə hücumlarıdır. Bu üsul dələduzlara SMS vasitəsilə göndərilən iki mərhələli autentifikasiya kodlarını ələ keçirməyə şərait yaradır.
Nəticədə bank hesablarının boşaldılması, sosial şəbəkə profillərinin ələ keçirilməsi və başqa şəxslərin kimliyindən istifadə etməklə dələduzluq hallarının baş verməsi mümkündür.
Braziliyada SIM dəyişdirmə hadisələri ilə bağlı rəsmi dövlət statistikası olmasa da, sektor üzrə qiymətləndirmələr hər il on minlərlə insanın bu cür hücumların qurbanı olduğunu göstərir.
Anatel-in diqqət yetirdiyi əsas problemlərdən biri də mobil nömrələrin saxta sənədlərlə və ya başqa şəxslərin adına asanlıqla qeydiyyata alınmasıdır. Agentlik hesab edir ki, nömrənin aktivləşdirilməsindən əvvəl canlı biometrik uyğunluğun yoxlanılması bu təhlükəsizlik boşluğunu aradan qaldıra bilər.
Biometrik yoxlama mobil dələduzluğun qarşısını ala biləcəkmi?
Cənubi Koreya 2026-cı ilin iyulunda yeni mobil abunəliklər üçün üz tanıma sistemini əsas identifikasiya üsulu kimi tətbiq edib. Lakin bu qərar vətəndaş hüquqları müdafiəçilərinin etirazlarına səbəb olub. Onlar xüsusilə istifadəçilərin razılığı və şəxsi məlumatların sızması riskləri ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə ediblər.
2025-ci ilin aprelində baş verən və təxminən 27 milyon abunəçinin SIM-kartlarla əlaqəli məlumatlarını əhatə edən məlumat sızması da biometrik məlumatların operatorların infrastrukturunda cəmləşdirilməsinin yaratdığı təhlükələri gündəmə gətirib.
Məcburi biometrik identifikasiyanı tənqid edənlər bildirirlər ki, SIM dəyişdirmə hücumları yalnız şəxsiyyətin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı problem deyil, həm də autentifikasiya mexanizmlərinin zəifliyindən qaynaqlanır. Buna görə də üz tanıma sistemlərinin tətbiqi problemin bütün aspektlərini aradan qaldırmaya bilər.
Məlumatların qorunması ilə bağlı narahatlıqlar artır
Braziliyada biometrik identifikasiya infrastrukturunun əhəmiyyətli hissəsi artıq mövcuddur. Federal hökumətin informasiya texnologiyaları şirkəti Serpro sürücülük vəsiqələri, milli şəxsiyyət vəsiqələri və seçici qeydiyyatı məlumatları əsasında təxminən 376 milyon üz təsvirini özündə birləşdirən biometrik platforma idarə edir.
2018-ci ildə qüvvəyə minmiş Braziliyanın Ümumi Məlumatların Mühafizəsi Qanununa əsasən, biometrik məlumatlar həssas şəxsi məlumatlar kateqoriyasına daxildir.
Bu məlumatları qanunvericiliyin tələblərinə zidd şəkildə emal edən şirkətlər ciddi maliyyə sanksiyaları ilə üzləşə bilərlər. Cərimələrin məbləği şirkətin Braziliyadakı gəlirinin 2 faizinə qədər çata bilər.
Tənqidçilər hesab edirlər ki, mobil rabitə xidmətindən istifadəni məcburi biometrik qeydiyyatla şərtləndirmək istifadəçilərin real razılıq vermək imkanlarını məhdudlaşdırır. Onların fikrincə, ayrı-ayrı dələduzluq hallarına qarşı mübarizə məqsədilə 263 milyon abunəçinin hamısına bu tələbin tətbiqinin zəruriliyi və mütənasibliyi hüquqi baxımdan müzakirə olunmalıdır.
Mövcud sistemlərdəki çatışmazlıqlar diqqət çəkir
Braziliyada hazırda istifadə olunan üz tanıma infrastrukturunun səmərəliliyi ilə bağlı da suallar var. Məlumatlara görə, mövcud dövlət sistemində doğrulama cəhdlərinin yalnız 64,32 faizi uğurla nəticələnir. Bu isə hər üç yoxlamadan birindən çoxunun uğursuz olması deməkdir.
Şəxsin xarici görünüşündə baş verən ciddi dəyişikliklər də biometrik uyğunluq göstəricisinin tələb olunan həddən aşağı düşməsinə və istifadəçinin müvafiq xidmətlərdən yararlana bilməməsinə səbəb ola bilər.
Tədqiqatçılar üz tanıma texnologiyalarında mövcud olan ayrı-seçkilik risklərinə də diqqət çəkirlər. Araşdırmalarda qaradərili braziliyalılar üçün yanlış mənfi nəticələrin daha yüksək olduğu qeydə alınıb.
Mobil operatorları çətin uyğunlaşma prosesi gözləyir
Yeni qaydalar Braziliyanın iri mobil operatorlarından sertifikatlaşdırılmış canlılıq aşkarlama sistemlərini həm fiziki satış məntəqələrinə, həm də rəqəmsal xidmət kanallarına inteqrasiya etməyi tələb edir.
Operatorlar bütün abunəçi bazasını əhatə edən yoxlanıla bilən qeydiyyat sistemləri qurmalı, hər bir biometrik yoxlama əməliyyatını qeydə almalı və identifikasiya xidmətləri göstərən şirkətlərlə məlumatların emalına dair müqavilələr bağlamalı olacaqlar.
Tələblər yalnız iri mobil operatorlara deyil, həm də onların texniki və maliyyə imkanlarına malik olmayan dilerlərə və virtual mobil şəbəkə operatorlarına şamil ediləcək.
Mütəxəssislərin fikrincə, “Anatel”in bu modeli hüquqi presedentə çevrilərsə, Braziliyada bankçılıq və səhiyyə kimi digər sahələrə nəzarət edən qurumlar da oxşar əsaslarla məcburi biometrik qeydiyyat sistemlərinin tətbiqinə başlaya bilərlər.
Şəbnəm Mehdizadə
