Afrikadakı çat xeyli genişlənib: Qitə iki yerə bölünür - FOTO

Alimlər Afrika qitəsinin gözləniləndən daha sürətli parçalandığını açıqlayıblar.

E-huquq.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, ilk dəfə 2005-ci ildə Efiopiyada meydana çıxan 56 kilometr uzunluğundakı nəhəng çat sürətlə genişlənməyə davam edir.

Alimlərin fikrincə, Yer səthinin dərinliyindən, Efiopiya yaxınlığından yayılan "ürək döyüntüsü"nə bənzər bir titrəmə Afrika qitəsini yavaş-yavaş iki yerə bölür.

Bu proses nəticədə altı Afrika ölkəsinə yeni sahil xətti təmin edəcək bir okean yaradacaq. Lakin bu dəyişiklik milyonlarla il çəkəcək.

Sausempton Universitetinin geoloqlarının rəhbərlik etdiyi beynəlxalq tədqiqat qrupu Yerin dərinliklərindən ərimiş mantiya süxurlarının ritmik yüksəlişlərini aşkar edib. Bu isti süxurlar Afrikanın altından səthə qalxır və Efiopiyanın Afar bölgəsindən başlayaraq qitəni yavaş-yavaş parçalayır.

Afar bölgəsi Yer kürəsində üç tektonik qırılmanın kəsişdiyi nadir yerlərdən biridir: Efiopiyanın Əsas Rift Vadisi, Qırmızı Dəniz Qırılması və Ədən Körfəzi Qırılması. Alimlər əvvəllər Afrika lövhələrinin sadəcə bir-birindən uzaqlaşdığını düşünürdülər.

Lakin may ayında dərc edilmiş bir araşdırma bu ayrılmanın arxasında yeraltında güclü vulkanik fəaliyyətin ola biləcəyini ortaya çıxarıb. Yeni tədqiqat bu prosesi daha ətraflı izah edir. "Nature Geoscience" elmi jurnalında dərc olunmuş araşdırmaya görə, Afarın altındakı mantiya statik deyil, ürək kimi döyünür və bu döyüntülər daim onun üstündəki tektonik lövhəyə təzyiq göstərir. Nəticə etibarilə, bu təzyiq lövhəni parçalayacaq və qitənin parçalanmasına və yeni bir okeanın əmələ gəlməsinə səbəb olacaq.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi Emma Vatts deyib ki, Afarın altındakı mantiya nə homojen, nə də hərəkətsizdir. Ritmik şəkildə döyünür və bu döyüntülər özünəməxsus kimyəvi imzalara malikdir.

Tədqiqatçılar Afar bölgəsindən və Efiopiyanın Əsas Rift Vadisindən 130-dan çox vulkanik süxur nümunəsi toplayaraq dərin bir geoloji quruluşu ortaya çıxarıb.

Tədqiqatın digər müəllifi Derek Keir bu tapıntıların vulkanlar, zəlzələlər və kontinental rift prosesləri haqqında elmi anlayışımız üçün dərin təsirlərə malik olduğunu söyləyib.

Keir bildirib ki, bu tədqiqat dərin mantiya qalxmalarının tektonik lövhələrin altında hərəkət edə biləcəyi və vulkanik aktivliyin ən həssas nöqtələrdə cəmləşməsinə səbəb olduğu göstərir.

Şərqi Afrika Rift Sistemi (EARS) dünyanın ən böyük aktiv kontinental rift sistemidir və Afrika qitəsini təxminən 3500 kilometrlik bir ərazidə parçalayır.

Yanvar ayında Kaliforniya Universitetinin professoru Ken Makdonald qitənin gözləniləndən daha sürətli parçalandığını söyləyib.

Somali, Efiopiyanın bəzi hissələri və Keniya və Tanzaniyanın bəzi hissələri yeni bir qitə yaradacaq. Bu qitə yeni bir okean sahil xətti ilə mövcud olacaq.

Makdonald həmçinin qeyd edib ki, bölgə su ilə dolmağa davam edərsə, əmələ gələcək yeni okean Atlantik okeanı qədər dərin ola bilər.

Lakin çatlar artıq görünməyə başlasa da, qitənin tamamilə ayrılması və yeni okeanın əmələ gəlməsi üçün bir neçə milyon il daha lazım olacaq.

Şəbnəm Mehdizadə