Surtsey adasına niyə yalnız elm adamları gedə bilir? - İnsan müdaxiləsindən qorunan unikal ekosistem

İslandiya sahillərində yerləşən Surtsey adası dünyanın ən ciddi qorunan təbii ərazilərindən biri hesab olunur.

E-huquq.az xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, 1963-cü ildə sualtı vulkan püskürməsi nəticəsində yaranan adaya yalnız xüsusi icazəsi olan elm adamlarının daxil olmasına icazə verilir.

Adanın əsas qorunma məqsədi təbiətin insan təsiri olmadan necə inkişaf etdiyini müşahidə etməkdir. Surtsey Yer üzərində yeni yaranmış bir ərazidə həyatın necə formalaşdığını izləmək üçün elm adamlarına nadir imkan yaradır.

Ada 14 noyabr 1963-cü ildə Atlantik okeanında baş verən güclü sualtı vulkan püskürməsi nəticəsində meydana gəlib. Təxminən üç il yarım davam edən vulkanik fəaliyyət nəticəsində yaranan Surtsey adını Skandinaviya mifologiyasındakı od nəhəngi Surtrdan alıb.

İlk vaxtlar tamamilə çılpaq qayalıqdan ibarət olan ada təxminən 2,7 kvadrat kilometr əraziyə malik idi. Lakin illər ərzində okean dalğalarının yaratdığı eroziya nəticəsində onun sahəsi tədricən azalıb.

Surtseyin elmi əhəmiyyəti onun tamamilə yeni yaranmış ekosistem kimi müşahidə edilməsindədir. Ada ilk meydana çıxanda burada nə torpaq, nə bitki örtüyü, nə də canlı orqanizmlər mövcud idi.

İslandiya hökuməti insan müdaxiləsinin bu unikal təbii prosesi dəyişdirməsinin qarşısını almaq üçün adanı xüsusi mühafizə zonasına çevirib. Hazırda Surtseyə yalnız elmi tədqiqat məqsədilə və xüsusi icazə ilə getmək mümkündür.

Adaya daxil olan tədqiqatçılar belə ciddi qaydalara əməl edirlər. Onlar ayaqqabı və avadanlıqlarını dezinfeksiya edir, xaricdən toxum, həşərat və digər canlıların gətirilməsinin qarşısını almaq üçün yoxlamalardan keçirlər.

Alimlərin onilliklər ərzində apardığı müşahidələr göstərib ki, Surtseydə həyat mərhələli şəkildə inkişaf edib. İlk olaraq bakteriyalar, göbələklər və yosunlar qayalı səthlərdə məskunlaşıb. Daha sonra mamırlar və şibyələr yaranıb, külək, okean axınları və quşlar vasitəsilə daşınan toxumlar isə yeni bitki örtüyünün formalaşmasına səbəb olub.

Dəniz quşlarının adada yuva qurması ekosistemin inkişafında mühüm rol oynayıb. Quşların fəaliyyəti nəticəsində yaranan üzvi maddələr torpağın zənginləşməsinə və bitkilərin yayılmasına imkan verib.

Surtseydə insan təsirini minimuma endirmək üçün qaydalar son dərəcə sərtdir. Bunun nümunələrindən biri tədqiqat zamanı adada cücərən pomidor bitkisidir. Alimlər onun insan tullantıları vasitəsilə adaya gətirilmiş ola biləcəyini düşünərək bitkini dərhal çıxarıblar.

Unikal elmi dəyərinə görə Surtsey adası 2008-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib.

Bu gün ada ekosistemlərin insan müdaxiləsi olmadan necə yarandığını və inkişaf etdiyini öyrənmək üçün dünyanın ən mühüm təbii laboratoriyalarından biri hesab olunur.

Şəbnəm Mehdizadə