Kosmik səyahət astronavtların beynində qalıcı dəyişikliklər yaradır

Yeni elmi araşdırma göstərir ki, mikroqravitasiya şəraiti astronavtların beynində struktur dəyişikliklərinə səbəb olur və bu, gələcək Ay və Mars missiyalarında ciddi risklər yarada bilər.

E-huquq.az xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, insan orqanizminin çəkisizliyə uyğunlaşma qabiliyyəti uzun illərdir tədqiq edilsə də, alimlər mikroqravitasiyanın insan beyninə təsiri ilə bağlı yeni nəticələr əldə ediblər. Londonun Birkbek Universitetində aparılan və müxtəlif beyin görüntüləmə tədqiqatlarının nəticələrini birləşdirən araşdırma göstərir ki, kosmosda uzunmüddətli qalmaq beynin strukturunda qalıcı dəyişikliklər yarada bilər.

Tədqiqat zamanı müəyyən edilib ki, mikroqravitasiya hərəkət, tarazlıq və bədən mövqeyinin qavranılmasına cavabdeh olan beyin nahiyələrinə təsir göstərir. Alimlərin fikrincə, neyroplastiklik prosesi nəticəsində beyin çəkisiz mühitə uyğunlaşmaq üçün özünü yenidən təşkil edir. Bu dəyişikliklər astronavtların kosmosda fəaliyyətini asanlaşdırsa da, onların Yerə və ya başqa bir planetə qayıdışı zamanı koordinasiya və tarazlıq problemlərinə səbəb ola bilər.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, indiyədək Beynəlxalq Kosmik Stansiyadan Yerə qayıdan astronavtlar reabilitasiya proqramları vasitəsilə normal cazibə qüvvəsinə yenidən uyğunlaşa biliblər. Lakin gələcək Mars missiyalarında belə imkanlar məhdud olacaq.

Alimlərin hesablamalarına görə, təxminən səkkiz aylıq uçuşdan sonra Marsa enəcək astronavtlar Yerdən operativ dəstək almadan eniş və digər kritik əməliyyatları özləri həyata keçirməli olacaqlar. Mikroqravitasiyaya uyğunlaşmış beynin Marsın cazibə qüvvəsinə keçidi isə istiqamət hissi, tarazlıq və hərəkət koordinasiyasında çətinliklər yarada bilər.

Tədqiqatçılar xəbərdarlıq edirlər ki, bu cür sensor-motor dəyişiklikləri ekipajın qərarvermə qabiliyyətinə təsir göstərə və missiyanın təhlükəsizliyini risk altına sala bilər.

Mümkün həll yollarından biri kimi elmi fantastika filmlərində təsvir olunan süni cazibə qüvvəsi yaradan fırlanan kosmik gəmilər göstərilsə də, bu texnologiyanın tətbiqi hazırda yüksək maliyyə və mühəndislik çətinlikləri ilə müşayiət olunur.

Bu səbəbdən alimlər alternativ üsullar üzərində də çalışırlar. Onlardan biri astronavtların beynində cazibə qüvvəsinin qavranılmasına cavabdeh mərkəzlərin zəif elektrik impulsları ilə stimullaşdırılmasıdır.

Tədqiqat müəllifləri hesab edirlər ki, bütün çətinliklərə baxmayaraq, uzunmüddətli kosmik missiyalar insan beyninin uyğunlaşma imkanlarını və sərhədlərini öyrənmək üçün unikal elmi imkanlar yaradır.

Şəbnəm Mehdizadə