Astronomlar Süd Yolu qalaktikasının dərinliklərində indiyədək rast gəlinməyən xüsusiyyətlərə malik sirli radio mənbəyi aşkar ediblər.
E-huquq.az xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, onilliklər ərzində parlaqlığı dəyişən bu obyekt qalaktikada müşahidə olunan digər keçici kosmik hadisələrdən fərqli davranışı ilə diqqət çəkir.
VT J1906+0849 adlandırılan radio mənbəyi Süd Yolunun Norma-Qu quşu xarici spiral qolundan kənarda, Yerdən təxminən 49 min işıq ili məsafəsində yerləşir. Obyekt ilk dəfə 2017-ci ildə “Very Large Array Sky Survey” (VLASS) layihəsinin məlumatlarında aşkarlanıb. Ətrafındakı ən parlaq keçici radio mənbəyi olması onun dərhal diqqət çəkməsinə səbəb olub.
Arxiv məlumatlarını araşdıran tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, obyekt 1996-cı ildə ümumiyyətlə müşahidə olunmayıb. 2005-ci ildən etibarən parlaqlığı artmağa başlayıb və 2014-cü ildə maksimum həddə çatıb. Sonrakı illərdə zəiflədiyi düşünülsə də, son müşahidələr onun yenidən parlaqlaşdığını göstərib.
Radio mənbələrinin quruluşunu anlamaq üçün onların müxtəlif dalğa uzunluqlarında və tezliklərdə yaydığı şüalanma öyrənilir. VT J1906+0849 obyektində radio şüalanması müəyyən tezlikdə maksimuma çatdıqdan sonra zəifləyir. Lakin bu maksimumun qeydə alındığı tezlik sabit qalmır.
Müşahidələrə əsasən, şüalanmanın pik tezliyi 2019-cu ildə təxminən 1,9 giqahers olduğu halda, 2024-cü ildə 0,8 giqahersə enib. 2026-cı ildə isə yenidən artaraq 2,2 giqahersə çatıb.
Adətən belə sinxrotron şüalanmasının genişlənən maddə buludlarından qaynaqlandığı ehtimal edilir. Bu cür buludlar genişləndikcə şüalanmanın maksimum tezliyinin daha aşağı göstəricilərə doğru dəyişməsi gözlənilir. Lakin VT J1906+0849 obyektində nəzərəçarpacaq genişlənmə müşahidə edilməyib. Tezliyin kəskin dəyişməsi və obyektin yenidən parlaqlaşması burada daha mürəkkəb fiziki proseslərin baş verə biləcəyini göstərir.
Alimlər sirli radio mənbəyinin mənşəyini izah etmək üçün üç əsas ehtimalı nəzərdən keçirirlər. Tezlikdəki qeyri-müntəzəm dəyişikliklər pulsarla əlaqəli maddə buludu ehtimalını zəiflədir. Beləliklə, əsas namizədlərdən biri ikili ulduz sistemindəki yoldaşından maddə çəkən qara dəlik və ya neytron ulduzu hesab olunur.
Bununla belə, bu fərziyyənin qarşısında mühüm sual dayanır: belə sistemlərdə müşahidə edilməsi gözlənilən güclü rentgen şüalanması NASA-nın “Swift” teleskopu tərəfindən qeydə alınmayıb.
Tədqiqatçılar ehtimal edirlər ki, sıx qaz axınları və kosmosa atılan yüksək enerjili plazma jetləri rentgen şüalarının müşahidə olunmasına mane ola bilər. Onlar bu baxımdan Yerdən təxminən 18 min işıq ili uzaqlıqda yerləşən, məşhur SS 433 mikrokuazarı ilə müqayisə aparırlar.
İnfraqırmızı müşahidələr zamanı saniyədə 2 min kilometr sürətlə hərəkət edən qaz buludlarının aşkarlanması da güclü maddə axınlarının mövcudluğu ehtimalını dəstəkləyir.
VT J1906+0849 obyektinin təbiəti hələlik qəti şəkildə müəyyən edilməyib. Bununla belə, kəşf geniş əraziləri əhatə edən radio müşahidələrinin digər dalğa diapazonlarında aşkarlanması çətin olan, sirli kosmik obyektlərin üzə çıxarılmasında böyük potensiala malik olduğunu göstərir.
