Hansı hallarda işdən çıxarıla bilərsiniz?

Bəzən işçilər işəgötürənin əmək müqaviləsini istənilən səbəbdən dayandıra biləcəyini düşünür. Halbuki əmək münasibətlərinin tərəfləri olan işəgötürən və işçinin hüquq və vəzifələri qanunvericiliklə müəyyən edilir. Əmək müqaviləsinə işəgötürən tərəfindən xitam verilməsi də istənilən halda deyil, qanunda nəzərdə tutulan konkret əsaslar olduqda mümkündür.

E-huquq.az xəbər verir ki, Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsində işəgötürən tərəfindən əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin əsasları sadalanır. Bu əsaslar həm müəssisənin fəaliyyətində baş verən dəyişiklikləri, həm işçinin tutduğu vəzifəyə uyğunluğunu, həm də onun əmək vəzifələrini yerinə yetirməsi ilə bağlı halları əhatə edir.

Bəs hansı vəziyyətlərdə işəgötürən işçi ilə əmək müqaviləsinə xitam verə bilər?

Müəssisə bağlanarsa

Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsinin “a” bəndinə əsasən, müəssisə ləğv edildikdə və ya fiziki şəxs olan işəgötürənin fəaliyyətinə xitam verildikdə əmək müqaviləsinə işəgötürən tərəfindən xitam verilə bilər. Burada əsas məqam işəgötürənin fəaliyyətinin sona çatmasıdır. Məsələn, müəssisə fəaliyyətini tamamilə dayandırırsa və artıq həmin iş yeri mövcud deyilsə, orada çalışan şəxslərlə əmək münasibətlərinin davam etdirilməsi mümkün olmur. Eyni hal fiziki şəxs olan işəgötürənin fəaliyyətini dayandırmasına da aiddir. Yəni bu halda müqaviləyə xitam verilməsi işçinin fəaliyyətinin və ya davranışının nəticəsi deyil. Səbəb müəssisənin və ya işəgötürənin fəaliyyətinin başa çatmasıdır.

Ştat və ya işçi sayı ixtisar edilərsə

İşəgötürənin əmək müqaviləsinə xitam verə biləcəyi digər hal işçilərin sayının və ya ştatların ixtisar edilməsidir.

Bu, müəssisədə iş yerlərinin sayının azaldılması ilə bağlı vəziyyətdir. Məsələn, müəssisənin strukturunda dəyişiklik edilir və nəticədə əvvəl mövcud olan bir neçə vəzifənin saxlanılmasına ehtiyac qalmır. Belə vəziyyətdə həmin ştatların ixtisar edilməsi və bununla əlaqədar əmək müqavilələrinə xitam verilməsi mümkün ola bilər.

Burada diqqətçəkən məqam odur ki, ixtisar işçinin əmək vəzifəsini pis yerinə yetirməsi demək deyil. Yəni işçi öz işini normal gördüyü halda da müəssisədə ştat və ya işçi sayının azaldılması səbəbindən əmək müqaviləsinə xitam verilməsi gündəmə gələ bilər.

İşçi vəzifəsinə uyğun gəlmədikdə

Qanunda nəzərdə tutulan digər əsas işçinin peşəkarlıq səviyyəsinin və ya ixtisasının tutduğu vəzifəyə kifayət qədər uyğun olmamasıdır. Lakin bunun üçün sadəcə işəgötürənin “işçi vəzifəsinə uyğun deyil” deməsi kifayət etmir. Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsinin “c” bəndində belə halın müəyyən edilməsi üçün səlahiyyətli orqanın müvafiq qərarının olması nəzərdə tutulur.

Qanundakı qeydə əsasən, bu məqsədlə yaradılan və müvafiq səlahiyyətlərə malik attestasiya komissiyası işçinin ixtisasını, peşə dərəcəsini, təcrübəsini və peşəkarlıq səviyyəsini nəzərə alaraq onun tutduğu vəzifəyə uyğunluğunu müəyyən edə bilər. Yəni işçinin vəzifəsinə uyğun gəlmədiyi barədə qərar konkret qiymətləndirmə mexanizmi əsasında verilməlidir.

Əmək vəzifələri yerinə yetirilmədikdə

Əmək müqaviləsinə xitam verilməsi üçün əsaslardan biri də işçinin öz əmək funksiyasını və ya əmək müqaviləsi üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməməsidir. Əmək müqaviləsini imzalayan işçi həmin müqavilədə müəyyən edilmiş vəzifələri yerinə yetirməlidir. Əgər işçi üzərinə götürdüyü əmək funksiyasını yerinə yetirmirsə, qanunda nəzərdə tutulan əsas yarana bilər.

Bundan başqa, Əmək Məcəlləsinin 72-ci maddəsində sadalanan hallarda əmək vəzifələrinin kobud şəkildə pozulması da əmək müqaviləsinə xitam verilməsi üçün əsas kimi göstərilib. Bu bəndin əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki, əmək münasibətlərində işçinin üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirməsi tələb olunur. Həmin vəzifələrin yerinə yetirilməməsi və ya qanunda nəzərdə tutulan hallarda kobud pozuntu əmək müqaviləsinin xitamı ilə nəticələnə bilər.

Sınaq müddətində özünü doğrultmadıqda

İşə qəbul zamanı əmək müqaviləsində sınaq müddəti müəyyən edilə bilər. Bu müddət ərzində işçinin tutduğu vəzifəyə uyğunluğu və işini yerinə yetirməsi qiymətləndirilir. Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsinin “d” bəndinə əsasən, sınaq müddəti ərzində işçi özünü doğrultmadıqda işəgötürən əmək müqaviləsinə xitam verə bilər. Başqa sözlə, işə yeni başlayan şəxsin sınaq müddətində vəzifəsinin tələblərinə uyğun olmadığı qənaətinə gəlinərsə, qanunda nəzərdə tutulan əsasla əmək münasibətlərinə xitam verilməsi mümkündür.

Dövlət büdcəsindən maliyyələşən müəssisədə yaş həddinə çatdıqda

Dövlət büdcəsindən maliyyələşən müəssisədə çalışan işçi qanunvericiliklə müəyyən edilmiş çalışma yaş həddinə çatdıqda da əmək müqaviləsinə xitam verilə bilər.

Beləliklə, Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsinə əsasən, işəgötürənin əmək müqaviləsinə xitam verməsi üçün qanunda göstərilən əsaslardan biri mövcud olmalıdır. Maddədə müəssisənin ləğvi, ştat ixtisarı, vəzifəyə uyğunluğun olmaması, əmək vəzifələrinin yerinə yetirilməməsi, sınaq müddətində özünü doğrultmama və müəyyən hallarda yaş həddinə çatma kimi hallar ayrıca göstərilir.

Şəbnəm Mehdizadə