Azərbaycan dövlətçiliyinin memarı və tarixi inkişaf xəttinin müəllifi

Azərbaycan dövlətçilik tarixində elə şəxsiyyətlər var ki, onların fəaliyyəti yalnız siyasi rəhbərlik çərçivəsində qiymətləndirilə bilməz. Heydər Əliyev məhz belə şəxsiyyətlərdəndir. Onun adı müasir Azərbaycan dövlətinin formalaşması, sabitliyin bərpası və milli dövlətçilik ideyasının möhkəmləndirilməsi ilə ayrılmaz şəkildə bağlıdır.

Tarix bəzən dövlətləri yaradır, bəzən isə dövlətlər tarixi formalaşdırır. Lakin nadir hallarda elə şəxsiyyətlər yetişir ki, onlar yalnız mövcud şəraitə uyğunlaşmır, eyni zamanda həmin şəraiti dəyişərək dövlətin gələcək istiqamətini müəyyən edir. Heydər Əliyev məhz bu nadir liderlərdən biri kimi Azərbaycan xalqının yaddaşında qalır.

1990-cı illərin əvvəlləri Azərbaycan üçün təkcə siyasi keçid dövrü deyildi. Bu mərhələ dövlətçilik institutlarının zəiflədiyi, idarəetmədə xaosun hökm sürdüyü və müstəqilliyin real təhlükə altında olduğu bir dövr kimi xarakterizə olunur. Belə bir şəraitdə Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı sadəcə siyasi hadisə deyil, dövlətin xilası və idarəetmə sisteminin yenidən qurulması idi. Onun fəaliyyəti nəticəsində dövlət institutları bərpa olundu, idarəetmədə sabitlik təmin edildi və milli dövlətçilik ideyası real siyasi kursa çevrildi.

Bu mərhələni ən dəqiq şəkildə belə ifadə etmək olar: dövlət yalnız idarə olunmağa başladıqda mövcud olmur; dövlət o zaman mövcud olur ki, idarəetmə sistemli və məqsədyönlü xarakter alır. Məhz bu baxımdan Heydər Əliyevin fəaliyyəti Azərbaycan tarixində “idarə olunan sistemdən dövlətə keçid” kimi qiymətləndirilə bilər.

Heydər Əliyevin liderliyi klassik siyasi rəhbərlik çərçivəsindən kənara çıxır. Onun formalaşdırdığı model yalnız idarəetmə mexanizmi deyil, eyni zamanda dövlətçilik fəlsəfəsidir. Bu fəlsəfə dövlət müstəqilliyinin qorunmasına, milli maraqların prioritetliyinə və uzunmüddətli strateji düşüncəyə əsaslanır. Bu baxımdan “ümummilli lider” anlayışı formal titul deyil — bu, tarixi məsuliyyət və dövlətin taleyinə təsir miqyası ilə müəyyən olunan statusdur. Bu status zamanın qiyməti ilə təsdiq olunur.

Dövlət liderlə qurula bilər, lakin yalnız strateji düşüncə ilə davamlı olur. Bu yanaşma Heydər Əliyevin siyasətində aydın şəkildə müşahidə olunur. Onun həyata keçirdiyi siyasət nəticəsində sabitlik təmin olundu, lakin bu sabitlik öz-özlüyündə məqsəd deyildi. Sabitlik inkişaf üçün zəruri zəmin kimi istifadə olundu. İqtisadi inkişafın başlanması, beynəlxalq münasibətlərdə balanslı və düşünülmüş mövqenin formalaşdırılması Azərbaycanın qeyri-müəyyənlik mərhələsindən çıxaraq strateji inkişaf yoluna qədəm qoymasına şərait yaratdı.

Sabitlik olmayan yerdə inkişaf mümkün deyil, lakin sabitlik özü inkişaf deyil – o, inkişafın başlanğıcıdır. Bu prinsip Heydər Əliyevin dövlət quruculuğu siyasətinin əsas sütunlarından biri kimi çıxış etmişdir.

Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik kursunun əsas xüsusiyyətlərindən biri onun davamlı və nəticəyönümlü xarakter daşımasıdır. Bu kurs yalnız müəyyən tarixi mərhələ üçün deyil, uzunmüddətli perspektiv üçün formalaşdırılmış strateji xətt kimi özünü doğrultmuşdur.

Bu gün həmin siyasətin uğurlu davamı nəticəsində Azərbaycan yeni tarixi mərhələyə qədəm qoymuşdur. İlham Əliyev tərəfindən həyata keçirilən ardıcıl və məqsədyönlü siyasət dövlətin güclənməsinə, milli maraqların təmin olunmasına və ölkənin beynəlxalq mövqeyinin möhkəmlənməsinə xidmət etmişdir.

Xüsusilə, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası və suverenliyinin tam təmin edilməsi dövlətçilik tarixində mühüm dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Bu nəticə yalnız hərbi uğur deyil, eyni zamanda uzun illər ərzində formalaşdırılmış siyasi iradənin, strateji planlamanın və dövlətçilik konsepsiyasının məntiqi yekunudur.

Bu baxımdan Azərbaycan xalqının qazandığı Zəfər təkcə konkret bir mərhələnin nəticəsi deyil, həm də Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulmuş dövlətçilik siyasətinin uğurlu davamı kimi dəyərləndirilməlidir. Bu siyasət nəticəsində dövlət yalnız ərazi bütövlüyünü bərpa etməmiş, eyni zamanda öz suverenliyini tam şəkildə təmin etmiş və tarixi torpaqlarında genişmiqyaslı bərpa və quruculuq prosesinə başlamışdır.

Qalib xalq olmaq yalnız hərbi nəticə deyil – bu, güclü dövlətçilik ənənəsinin və davamlı siyasi kursun nəticəsidir. Bu günün güclü dövləti dünənin düzgün seçilmiş strateji yolunun nəticəsidir.

Heydər Əliyev yalnız bir dövrün lideri deyil – o, Azərbaycan dövlətçiliyinin davamlılığını təmin edən və onun gələcək istiqamətini müəyyən edən tarixi şəxsiyyətdir.

Orxan Məmmədli

Bakı Şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsinin hakimi ​​​​​