Kosmosdakı astronavtlar üçün menyuda nələr var?

Ay orbitinə uçuşu nəzərdə tutulan Artemis II missiyası çərçivəsində dörd astronavt üçün hazırlanmış qidalanma proqramı ABŞ-ın Milli Aeronavtika və Kosmos Administrasiyasının (NASA) Johnson Kosmik Mərkəzi tərəfindən müəyyən edilib.

E-huquq.az xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, Orion kosmik gəmisinin texniki məhdudiyyətləri, o cümlədən soyuducu sistemin və sonradan təchizat imkanının olmaması menyunun seçilməsində ciddi təhlükəsizlik və uzunmüddətli saxlanma meyarlarını ön plana çıxarıb.

Açıqlanan məlumatlara görə, menyunun əsas xüsusiyyətlərindən biri müxtəliflikdir. Astronavtlar üçün 10-dan çox içki növü nəzərdə tutulub. Siyahıya qəhvə, yaşıl çay, kakao, manqo-şaftalı smuziləri və müxtəlif meyvə şirələri daxildir. Missiya boyunca ekipajın enerjisini qorumaq məqsədilə ümumilikdə 43 fincan qəhvə planlaşdırılıb.

Qida rasionunda tortilla, tam buğda çörəyi, tərəvəz kiş, səhər yeməyi kolbasası, badam, keşyu və barbekü souslu mal əti döşü kimi məhsullar yer alır. Xüsusilə qırıntı yaratmadığı üçün 58 ədəd tortilla menyuya daxil edilib.

Kosmosda dad hissinin zəifləməsi nəzərə alınaraq menyuya müxtəlif əlavələr də salınıb. Bunlar arasında beş növ acı sous, ağcaqayın siropu, fıstıq yağı, şokolad kremi, bal xardalı və darçın var. Astronavtların psixoloji vəziyyətini dəstəkləmək məqsədilə peçenye, şokolad, tort, meyvə desertləri və pudinqlər də təmin ediləcək.

Orion kosmik gəmisində məhdud yer və enerji resursları səbəbindən qida sistemləri sadə, lakin funksional şəkildə qurulub. Astronavtlar yeməklərini əsasən iki üsulla hazırlayacaqlar: dondurulmuş qurudulmuş qidalar içməli su sistemi vasitəsilə rehidratasiya ediləcək, hazır məhsullar isə portfel ölçüsündə kompakt qızdırıcı ilə isidiləcək.

Menyuya daxil edilən qidalar əsasən dondurulmuş qurudulmuş, termostabilləşdirilmiş və ya şüalanmış formada saxlanılır ki, bu da onların uzun müddət təhlükəsiz istifadəsini təmin edir.

Kosmik gəmidə məhdud həcm qidanın seçimi və qablaşdırılmasını daha da çətinləşdirir. Mikroqravitasiya şəraitində sərbəst hərəkət edən qırıntılar həm həssas avadanlıqlara, həm də ekipajın sağlamlığına risk yarada bilər. Bu səbəbdən bütün qidalar xüsusi qablaşdırma ilə təqdim olunur.

Artemis II-nin qida sistemi Apollon dövründən bəri əldə edilən texnoloji inkişafı əks etdirir. Beynəlxalq Kosmik Stansiyadan fərqli olaraq, bu missiya tamamilə əvvəlcədən planlaşdırılmış və özünü təmin edən menyu ilə həyata keçiriləcək, əlavə təchizat imkanı nəzərdə tutulmur.

Qeyd edək ki, heyətdə yer alan kanadalı astronavt Ceremi Hansenin iştirakı ilə menyuya Kanada istehsalı olan beş fərqli məhsulun da daxil edildiyi bildirilir.

Yusif Şükürov