İnstitusional yaddaşın və qanunçuluq prinsiplərinin təcəssümü

Müasir dövlətçilik institutlarının formalaşması və hüquqi dövlət quruculuğu prosesi qanun yaradıcılığı və hüquq-mühafizə sisteminin səmərəli fəaliyyəti ilə şərtlənir. Azərbaycan Respublikasında prokurorluq orqanları qanunçuluğun vahid qaydada tətbiqini, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsini, eləcə də dövlət maraqlarının hüquqi müstəvidə qorunmasını təmin edən mühüm təsisatlardan biridir. Lakin hər bir dövlət təsisatının funksional effektivliyi, yalnız normativ-hüquqi baza ilə deyil, həm də həmin sistemi idarə edən, onun təcrübi və institusional yadddaşını yaşadan fərdlərin peşəkarlıq səviyyəsi ilə ölçülür.

Azərbaycan Prokurorluğunun həm sovet dövrü, həm də müstəqillik illərindəki mürəkkəb transformasiya mərhələlərini bilavasitə yaşamış, uzunmüddətli və qüsursuz xidmət yolu ilə hüquq sisteminə öz töhfələrini vermiş belə şəxsiyyətlərdən biri də Rauf Emin oğlu Səmədovdur.

Rauf Səmədov 1956-cı il oktyabrın 19-da Azərbaycanın qədim mədəniyyət və elm mərkəzlərindən biri olan Göyçay rayonunda anadan olmuşdur. Onun erkən yaşlarından formalaşan humanitar dünyagörüşü və analitik təfəkkürü, gələcək peşə seçimində həlledici rol oynamışdır. Hüquq elminin fundamental prinsiplərinə olan marağı onu dövrünün ən nüfuzlu ali təhsil ocaqlarından birinə – Tomsk Dövlət Universitetinə aparmışdır.

Rauf Səmədov 1980-ci ildə Tomsk Dövlət Universitetini Hüquqşünaslıq ixtisası üzrə müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. Akademik mühitdə əldə edilən nəzəri biliklər, qanunun ruhunu və fəlsəfəsini dərk etmək bacarığı Rauf Səmədovun gələcək praktiki fəaliyyətində qərarların hüquqi cəhətdən əsaslandırılmış və qanunauyğun olmasına zəmin yaratmışdır. Ali təhsil pilləsini başa vurduqdan sonra o, qazandığı elmi-nəzəri potensialı öz vətənində, Azərbaycanın hüquq-mühafizə sisteminin təkmilləşdirilməsi yolunda tətbiq etmək qərarına gəlmişdir.

Ali təhsilini tamamladıqdan sonra Rauf Səmədov 21 yanvar 1981-ci il tarixdən etibarən Azərbaycan SSR Prokurorluğu orqanlarında qulluğa qəbul edilmişdir. Onun ilk fəaliyyət ünvanı paytaxtın ən böyük inzibati rayonlarından biri olan Bakı şəhəri Nərimanov rayon prokurorluğu olmuşdur. Burada o, müstəntiq vəzifəsi üzrə stajor kimi fəaliyyətə başlamışdır. Hüquq-mühafizə praktikasında stajorluq dövrü, gənc mütəxəssisin nəzəri biliklərinin reallıqla toqquşduğu, cinayət-prosessual normaların operativ tətbiqini tələb edən sınaq mərhələsidir.

Rauf Səmədovun cinayətlərin açılması, sübutların toplanması və qiymətləndirilməsi prosesində nümayiş etdirdiyi peşəkarlıq və dəqiqlik onun qısa müddətdə müstəqil istintaq fəaliyyətinə keçməsini şərtləndirmişdir. Belə ki, 19 mart 1982-ci il tarixdən o, Nərimanov rayon prokurorluğunun müstəntiqi vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Bu dövrdə o, ağır və xüsusilə ağır cinayətlərin istintaqını apararaq, cinayət mühakimə icraatının effektivliyinin artırılmasına xidmət etmişdir. Müstəntiq kimi fəaliyyət göstərdiyi illər Rauf Səmədova hüquqi faktları dərindən təhlil etmək, prosessual sənədlərin qüsursuz tərtibatını təmin etmək və qanunçuluğun sarsılmaz müdafiəçisi kimi formalaşmaq imkanı vermişdir.

Nərimanov rayon prokurorluğunda qazanılmış uğurlu istintaq təcrübəsi və nümayiş etdirilən yüksək peşəkar keyfiyyətlər Rauf Səmədovun xidməti pillələrdə irəliləməsinə rəvac vermişdir. 26 iyun 1986-cı il tarixdə o, Azərbaycan SSR Prokurorluğu İstintaq idarəsinin prokuroru vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Mərkəzi aparatda fəaliyyət göstərmək hüquqşünasdan yalnız fərdi istintaq bacarığı deyil, həm də metodiki rəhbərlik və aşağı instansiyaların fəaliyyətinə effektiv nəzarət funksiyalarını yerinə yetirmək səriştəsi tələb edir. İstintaq idarəsinin prokuroru olaraq Rauf Səmədov respublika miqyasında baş verən mürəkkəb cinayət işlərinin araşdırılmasına nəzarət etmiş, istintaq metodikasının təkmilləşdirilməsində yaxından iştirak etmişdir.

Rauf Səmədovun peşəkar fəaliyyətinin ən məsuliyyətli və zəngin dövrü regional prokurorluq orqanlarına rəhbərlik etdiyi illəri əhatə edir. Bu dövr həm də Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpası ərəfəsinə, daxili ictimai-siyasi sabitliyin qorunmasının həyati əhəmiyyət kəsb etdiyi çətin illərə təsadüf edir.

13 aprel 1988-ci il tarixdə Rauf Səmədov Xanlar (indiki Göygöl) rayon prokuroru vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1988-ci il Azərbaycanın müasir tarixinə Qarabağ münaqişəsinin başladığı, etnik gərginliyin artdığı və totalitar sistemin zəiflədiyi bir dövr kimi daxil olmuşdur. Coğrafi və strateji baxımdan həssas bölgədə yerləşən Göygöl rayonunda prokuror vəzifəsini icra etmək Rauf Səmədovdan təkcə hüquqi bilik deyil, həm də yüksək vətəndaşlıq məsuliyyəti, cəsarət və böhran vəziyyətlərini idarəetmə bacarığı tələb edirdi. O, bu dövrdə qanunsuz silahlı birləşmələrin qarşısının alınması, dövlət əmlakının qorunması və regionda sabitliyin təmin edilməsi istiqamətində qətiyyətli addımlar atmışdır.

Göygöl rayonundakı uğurlu fəaliyyətin ardınca, Rauf Səmədov 19 oktyabr 1993-cü il tarixdən Yevlax rayon prokuroru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Yevlax kimi mühüm nəqliyyat və logistika qovşağı olan bir rayonda qanunçuluğun bərpası, kriminogen durumun nəzarətə götürülməsi prokurorluq orqanlarının qarşısında duran əsas vəzifə idi. Rauf Səmədov prokuror olaraq Yevlaxda cinayətkarlıqla mübarizəni yeni müstəviyə qaldırmış, dövlət strukturlarının ahəngdar fəaliyyətini hüquqi mexanizmlərlə dəstəkləmişdir.

02 aprel 1999-cu il tarixdən Rauf Səmədov fəaliyyətini Sabirabad rayon prokuroru kimi davam etdirmişdir. Bu dövrdə ölkədə artıq genişmiqyaslı hüquqi islahatlar aparılır, yeni prosessual qanunvericilik aktları qəbul edilirdi. Rauf Səmədov Sabirabad rayonunda yeni hüquqi standartların tətbiqi, insan hüquq və azadlıqlarının təmin olunması, vətəndaşların müraciətlərinə operativ və obyektiv baxılması işini yüksək səviyyədə təşkil etmişdir.

Regional prokurorluq strukturlarındakı zəngin idarəçilik təcrübəsindən sonra Rauf Səmədov fəaliyyət sahəsini dəyişərək daha spesifik və strateji bir sferaya – hərbi prokurorluq orqanlarına keçmişdir. 27 noyabr 2002-ci il tarixdə o, Bakı hərbi prokurorunun köməkçisi vəzifəsinə təyin edilmişdir. Rauf Səmədov mülki prokurorluq sahəsindəki çoxillik təcrübəsini hərbi sahəyə uğurla inteqrasiya edərək, hərbi hissələrdə hüquq qaydasının möhkəmləndirilməsinə xidmət etmişdir.

Onun hərbi hüquq sistemindəki səmərəli xidməti növbəti mərhələdə qiymətləndirilərək, 20 aprel 2010-cu il tarixdən o, Bakı hərbi prokurorunun böyük köməkçisi vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Böyük köməkçi statusu Rauf Səmədova daha geniş prosessual səlahiyyətlər və nəzarət funksiyaları vermişdir. O, hərbi qulluqçuların hüquqlarının qorunması, ordu daxilində hüquqi maarifləndirmə işlərinin aparılması və hərbi intizamın dövlət standartları səviyyəsində saxlanması istiqamətində mühüm fəaliyyət göstərmişdir.

Hər bir dövlət qulluqçusunun, o cümlədən prokurorluq işçisinin fəaliyyətinin qanunvericiliklə müəyyən edilmiş son həddi mövcuddur. Rauf Emin oğlu Səmədov 20 oktyabr 2016-cı il tarixdə, prokurorluq orqanlarında qulluqda olmanın yaş həddinə (60 yaş) çatması ilə əlaqədar olaraq tutduğu vəzifədən azad edilmiş və prokurorluq orqanlarından təqaüdə yola salınmışdır.

Bu xitam, sadəcə bir prosedur olmayıb, 35 ildən artıq bir dövrü əhatə edən zəngin, gərgin və şərəfli bir peşəkar fəaliyyətin tamamlanması demək idi. Rauf Səmədov prokurorluq orqanlarını yüksək peşəkar nüfuz, təmiz ad və zəngin təcrübə mirası ilə tərk etmişdir.

Rauf Emin oğlu Səmədovun həyat və fəaliyyəti müasir Azərbaycan prokurorluğunun formalaşma tarixinin canlı bir parçasıdır. Gənc bir stajordan respublikanın aparıcı rayonlarının prokuroru və hərbi prokurorun böyük köməkçisi səviyyəsinə qədər ucalan bu yol, fədakar əməyin, qanuna sarsılmaz sadiqliyin və yüksək mənəviyyatın göstəricisidir.

Onun xidmət illəri ərzində rəhbərlik etdiyi prinsiplər – prosessual müstəqillik, hüququn aliliyi, qanun qarşısında bərabərlik və insan amilinə hörmət – bu gün də prokurorluq orqanlarına yeni qəbul olunan gənc hüquqşünaslar üçün real təcrübə məktəbidir. Rauf Səmədov kimi peşəkarların formalaşdırdığı institusional ənənələr müasir müstəqil Azərbaycanın hüquq sisteminin möhkəm təməllər üzərində inkişaf etməsinə xidmət edir.

Hafiz Məmmədov

Azərbaycan Respublikası Prokurorluq Orqanlarının Veteran və Pensiyaya Çıxmış İşçiləri İctimai Birliyinin İdarə heyətinin üzvü