Cansız kimyəvi maddələrdən ilk dəfə canlı kimi davranan hüceyrə yaradıldı

Sintetik biologiya sahəsində alimlər tamamilə cansız kimyəvi maddələrdən istifadə edərək öz-özünə qidalanan, böyüyən və bölünən süni hüceyrə hazırlayıblar.

E-huquq.az xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, Minnesota Universitetinin sintetik bioloqu, professor Keyt Adamala və onun komandası tərəfindən hazırlanan bu yeni struktur "SpudCell" adlandırılıb. O, bitki və ya heyvan hüceyrəsi deyil, sadə bakteriyaya bənzəyən minimal sintetik sistem kimi təsvir olunur.

Təxminən 150-200 molekuldan ibarət olan bu prototip milyonlarla molekuldan təşkil olunan təbii hüceyrələrlə müqayisədə olduqca sadə quruluşa malikdir. Təbii hüceyrələrdən fərqli olaraq, "SpudCell" öz ribosomlarına malik deyil və zülal sintezini xarici mühitdən alınan bakteriya komponentləri hesabına həyata keçirir.

Məlumata görə, süni hüceyrə təxminən hər 12 saatdan bir bölünür və beş nəsil boyunca çoxalma qabiliyyəti nümayiş etdirir. Onun bölünmə mexanizmi sitoskelet strukturu ilə deyil, istehsal olunan zülalların hüceyrə membranına göstərdiyi təzyiq hesabına baş verir.

Tədqiqatda iştirak etməyən mütəxəssislər bildirirlər ki, bu nəticə "sıfırdan həyat yaradılması" kimi qiymətləndirilməsə də, sintetik biologiyada mühüm bir irəliləyiş mərhələsidir.

Alimlərin fikrincə, təbii təkamül məhdudiyyətlərindən azad şəkildə hüceyrə dizayn etmək, gələcəkdə canlı sistemlərin kompüterlər kimi proqramlaşdırılmasına imkan yarada bilər.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu cür sintetik hüceyrələr gələcəkdə xərçəng müalicəsi, karbon tutulması texnologiyaları və xüsusi kimyəvi maddələrin istehsalı kimi sahələrdə istifadə oluna bilər.

Hazırkı mərhələdə "SpudCell" tamamilə laboratoriya mühitindən asılı olduğuna görə bioloji təhlükəsizlik riski daşımır. Bununla belə, tədqiqatçılar bu texnologiyanı elmi ictimaiyyət üçün açıq platforma kimi təqdim etməyi planlaşdırırlar. O, akademik tədqiqatlar üçün açıq, kommersiya istifadəsi üçün isə lisenziyalı model üzrə yayıla bilər.

Eyni zamanda, mütəxəssislər sintetik biologiyanın bu istiqamətinin ciddi etik və təhlükəsizlik qaydaları ilə tənzimlənməsinin vacibliyini vurğulayırlar. Xüsusilə gələcəkdə potensial risk yarada biləcək "güzgü bakteriyaları" kimi konseptlərin qarşısının alınması üçün beynəlxalq nəzarət mexanizmlərinin hazırlanması zəruri hesab olunur.

Şəbnəm Mehdizadə