Alimlər dünyanın ən dəqiq saatını yaradıb

Sinqapur Milli Universitetinin (NUS) Kvant Texnologiyaları Mərkəzinin tədqiqatçıları lütesium əsaslı atom saatı hazırlayaraq vaxtın ölçülməsi dəqiqliyi üzrə yeni rekord müəyyənləşdiriblər.

E-huquq.az xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, "Nature" jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, saatın keçid tezliyi 10⁻¹⁹ səviyyəsində qeyri-müəyyənliklə ölçülüb. Bu, optik atom saatları üçün indiyədək qeydə alınmış ən aşağı qeyri-müəyyənlik göstəricilərindən biridir. Saatın əsasını lütesium-176 ionu təşkil edir. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu atomun keçidi temperatur dəyişiklikləri və maqnit sahələri kimi xarici təsirlərə qarşı yüksək sabitlik nümayiş etdirir. Bu xüsusiyyət saatın müxtəlif mühitlərdə yüksək dəqiqliklə işləməsinə imkan verə bilər.

Komanda iki lütesium saatının göstəricilərini 200 saat ərzində müqayisə edib. Ölçmələr zamanı saatlar arasındakı uyğunsuzluq 5,7 × 10⁻¹⁹ səviyyəsində qeydə alınıb. Tədqiqatçılar bunu saatların müqayisəsi üzrə ən yüksək dəqiqlik göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirirlər. Lütesium saatlarının yüksək həssaslığı onların qravitasiya ölçmələrində də istifadəsinə imkan yarada bilər. 10⁻¹⁹ səviyyəsində dəqiqliyə malik optik atom saatları hündürlükdə cəmi bir neçə millimetr fərqdən yaranan qravitasiya dəyişikliklərini aşkar edə bilir.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu texnologiya gələcəkdə saniyənin yeni tərifinin hazırlanmasına, qravitasiya dəyişikliklərinin daha dəqiq izlənməsinə və fundamental fizika üzrə araşdırmalara töhfə verə bilər. Beynəlxalq səviyyədə saniyənin yenidən müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı ölçmələrin 2030-cu il və sonrasında qiymətləndirilməsi gözlənilir.

Növbəti mərhələdə NUS komandası laboratoriya şəraitində hazırlanan lütesium saatını daha kiçik və daşınabilən sistemə çevirməyi planlaşdırır.

Şəbnəm Mehdizadə